Çocuklar Tarafından Kolaylıkla Yetiştirilebilen Sebzeler
Kısa cevap: Çocuklarla balkonda sebze yetiştirmeye başlayacaksanız turp, marul, roka, tere, fasulye, kiraz domates ve maydanoz ile başlayın. Bunların ortak özelliği hızlı çimlenmeleri, büyük ve tutması kolay tohuma sahip olmaları ya da kısa sürede hasat verebilmeleridir. Çocuk için en önemli şey "sonucu görmek" olduğundan, kolay yetiştirilen sebzeler çocuk sabrının sınırlarını zorlamayan türlerden seçilmelidir.
Bir sebzeyi "çocuk dostu" yapan nedir?
Bahçecilikte kolay ve zor kavramı yetişkin için farklı, çocuk için farklı işler. Bir yetişkin için "kolay" demek az bakım gerektirmek demektir; çocuk içinse şu üç şey belirleyicidir:
- Tohumun büyüklüğü. Fasulye, bezelye, kabak gibi iri tohumlar küçük parmaklarla rahat tutulur. Havuç veya marul tohumu toz gibidir, çocuk avucunda kaybolur ve hayal kırıklığı yaratır.
- Çimlenme süresi. Turp 3-5 günde toprağın üstünde görünür. Bir çocuk için iki hafta beklemek uzun, bir ay beklemek ise neredeyse sonsuzdur.
- Hasada kadar geçen süre. Yeşillikler birkaç haftada yenmeye başlar. Biber veya patlıcan aynı balkonda aylar ister.
Bu üç ölçütü aynı anda karşılayan sebzeler listenin başına yazılır. Gerisi ikinci sezona kalabilir.
Hangi sebzeler hangi yaş için uygun?
| Sebze | Çimlenme | Hasat | Neden kolay? |
|---|---|---|---|
| Turp | 3-5 gün | 4-6 hafta | Hızlı sonuç, yerden çekmek eğlenceli |
| Tere | 2-3 gün | 2-3 hafta | Neredeyse hiç başarısız olmaz |
| Roka | 4-6 gün | 3-4 hafta | Kesip kesip toplanır, tekrar sürer |
| Marul (kıvırcık) | 5-8 gün | 6-8 hafta | Dış yaprakları tek tek koparılır |
| Çalı fasulye | 5-8 gün | 8-10 hafta | İri tohum, gözle görülür büyüme |
| Kiraz domates | Fide alın | 10-12 hafta | Tek tek toplanır, tatlı olduğu için yenir |
| Maydanoz / fesleğen | 10-14 gün | Sürekli | Kokusu ilgi çeker, bakımı basit |
3-5 yaş için tere ve turp; 6-9 yaş için roka, marul ve fasulye; 10 yaş üstü için kiraz domates ve salatalık iyi başlangıçlardır. Küçük yaşta çocuk toprağı karıştırmak, tohumu bastırmak ve su vermek ister; ürünün kendisiyle ilgisi ikinci plandadır.
Nasıl bir kap ve toprak kullanmalı?
Yeşillikler ve turp için 15-20 cm derinlikte geniş bir kasa yeterlidir; kök derine inmez. Fasulye ve domates için 25-30 cm derinlik ve en az 10 litre hacim gerekir. Saksı seçimi ve boyutlandırma konusunda sitedeki ayrı rehber işinizi kolaylaştırır; buradaki temel kural şudur: geniş ve alçak kap yeşillik, derin kap meyveli sebze içindir.
Toprak konusunda çocukla çalışırken bahçe toprağı yerine hazır saksı harcı tercih edin. Daha hafiftir, çocuk kendi taşıyabilir, sıkışıp taş gibi olmaz ve içinden beklenmedik böcekler çıkmaz. Harç, perlit ve bir miktar solucan gübresi karışımı balkon koşullarında uzun süre iş görür.
Tohumu kim ekecek?
Ekim işini tamamen çocuğa bırakın, düzeltmeyin. Turp tohumları sık düşerse üç hafta sonra birlikte seyreltirsiniz; bu da ayrı bir ders olur. Yalnızca ekim derinliğine dikkat edin: tohum, kendi kalınlığının iki-üç katı derine gömülür. Küçük tohumlar toprağın üstüne serpilip üzerine ince bir tabaka elenir. En sık yapılan hata tohumu çok derine gömmektir.
Sulama işini çocuk yaparsa ne olur?
Genellikle fazla su verilir. Bunu engellemenin en pratik yolu, çocuğa küçük bir sulama kabı vermek ve "kaç kapak" verileceğini birlikte belirlemektir. Örneğin bir kasa tere için sabahları iki küçük bardak gibi somut bir ölçü koyun. Parmağını toprağa iki boğum sokup ıslaklığı kontrol etmeyi öğretmek de işe yarar; çocuklar bu testi yapmayı sever. Sulama tekniklerini ayrıntılı anlatan sayfa, altına damlayan suyun tabakta bekletilmemesi gibi konuları da kapsıyor.
Güneş yetmezse ne olur?
Kuzeye bakan, günde 3-4 saat ışık alan bir balkonda kiraz domates zorlanır ama marul, roka, tere ve maydanoz gayet iyi büyür. Domates, biber, fasulye gibi meyve veren türler için günde en az 6 saat doğrudan güneş gerekir. Balkonunuzun ışık durumunu bir hafta boyunca saat saat not etmek, çocukla yapılabilecek güzel bir gözlem çalışmasıdır ve sonraki tüm kararlarınızı belirler.
Motivasyonu nasıl canlı tutarsınız?
- İsim etiketi: Her kaba çocuğun kendi yazdığı etiketi koyun. Sahiplenmeyi artırır.
- Boy ölçme: Fasulyenin yanına bir çubuk dikip haftalık işaret koyun.
- Hızlı ve yavaş birlikte: Aynı kaba turp ve marul ekin. Turp erken hasat edilince marula yer açılır, çocuk da beklerken sıkılmaz.
- Hasadı mutfağa taşıyın: Kendi topladığı rokayı yemeyen çocuk azdır. Döngünün tamamlanması, bir sonraki sezona istekle başlamasını sağlar.
Bir bitki ölürse saklamayın. Neden öldüğünü birlikte konuşmak, hiç kaybetmemekten daha öğretici olur.